Το τρένο που δεν έφυγε ποτέ από την Καλαμπάκα για Κοζάνη – Η μεγάλη ιστορία ενός έργου που περιμένει σχεδόν έναν αιώνα
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες εγκαταλελειμμένων υποδομών στην Ελλάδα γράφτηκε ανάμεσα στην Καλαμπάκα και την Κοζάνη. Ένα φιλόδοξο σιδηροδρομικό έργο, που ξεκίνησε πριν από σχεδόν 100 χρόνια, κατασκευάστηκε σε σημαντικό βαθμό, αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Σήμερα, το ερώτημα επιστρέφει: Θα αποκτήσουν επιτέλους η Θεσσαλία και η Δυτική Μακεδονία τη σιδηροδρομική σύνδεση που σχεδιάστηκε από τη δεκαετία του 1920;
Από το 1886 στο μεγάλο όραμα του 1920
Ο σιδηρόδρομος έφτασε στην Καλαμπάκα στις 16 Ιουνίου 1886, στο πλαίσιο της ανάπτυξης του θεσσαλικού δικτύου επί Χαριλάου Τρικούπη.
Η Καλαμπάκα αποτελούσε τον τερματικό σταθμό, αλλά από τις αρχές του 20ού αιώνα διατυπωνόταν η ανάγκη επέκτασης προς τη Δυτική Μακεδονία.
Οι πρώτες ουσιαστικές μελέτες προωθήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Στόχος ήταν η σιδηροδρομική ένωση της Θεσσαλίας με τα Γρεβενά, τη Σιάτιστα, την Κοζάνη και τελικά τη Βέροια, δημιουργώντας μια νέα σύνδεση με τη Βόρεια Ελλάδα.
Το συνολικό μήκος της σχεδιαζόμενης γραμμής έφτανε τα 197 χιλιόμετρα, από τα οποία περίπου 117 αφορούσαν το τμήμα Καλαμπάκα–Κοζάνη.
Οι Βέλγοι εργολάβοι και τα μεγάλα εργοτάξια
Το 1925 ξεκίνησε η συμβατική συνεργασία του Ελληνικού Δημοσίου με τη βελγική εταιρεία Société Commerciale de Belgique. Ακολούθησαν δημοπρατήσεις το 1927 και το 1928, με τις κατασκευαστικές εργασίες να αναπτύσσονται σε πολλά σημεία της διαδρομής.
Το έργο δεν έμεινε στα χαρτιά. Εκατοντάδες εργάτες απασχολήθηκαν στην κατασκευή της γραμμής, σε μια εποχή που τα μηχανικά μέσα ήταν περιορισμένα και μεγάλο μέρος των υλικών μεταφερόταν με ζώα.
Στην περιοχή της Καλαμπάκας, του Μουργκανίου, της Οξύνειας και προς τα Γρεβενά κατασκευάστηκαν επιχώματα, τεχνικά έργα, γέφυρες, σήραγγες και σταθμοί.
Μέχρι τη διακοπή των εργασιών είχαν τοποθετηθεί περίπου 17,5 χιλιόμετρα σιδηροτροχιών από την Καλαμπάκα, ενώ είχαν προχωρήσει εργασίες υποδομής σε πολύ μεγαλύτερο μήκος. Ιστορικές καταγραφές αναφέρουν ποσοστό προόδου περίπου 67% για τις εργασίες του τμήματος Καλαμπάκα–Κοζάνη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπήρχε αντίστοιχο μήκος έτοιμης, λειτουργικής γραμμής.
Το 1932 ήρθε η οριστική διακοπή
Η πρώτη μεγάλη εμπλοκή παρουσιάστηκε το 1929. Το κόστος είχε ξεφύγει από τους αρχικούς υπολογισμούς, ενώ εξετάζονταν αλλαγές στη χάραξη για να περιοριστούν οι δαπάνες.
Οι εργασίες διακόπηκαν προσωρινά τον Νοέμβριο του 1929 και επανεκκίνησαν στο τμήμα Καλαμπάκα–Κοζάνη τον Αύγουστο του 1930.
Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομική κρίση και η δημοσιονομική κατάρρευση της Ελλάδας οδήγησαν το εγχείρημα σε αδιέξοδο.
Το 1932, με το Ελληνικό Δημόσιο να αδυνατεί να ανταποκριθεί στις οικονομικές του υποχρεώσεις, οι εργασίες σταμάτησαν οριστικά.
Επομένως, σε αντίθεση με όσα συχνά αναφέρονται, δεν ήταν ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος που σταμάτησε την κατασκευή. Το έργο είχε ήδη εγκαταλειφθεί σχεδόν μία δεκαετία νωρίτερα.
Στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, μάλιστα, τμήματα της υπάρχουσας σιδηροδρομικής υποδομής λεηλατήθηκαν, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Οι προσπάθειες που δεν απέδωσαν
Μεταπολεμικά, κυρίως από τη δεκαετία του 1950, επανήλθαν κατά καιρούς προτάσεις για ολοκλήρωση της σύνδεσης.
Τις επόμενες δεκαετίες εκπονήθηκαν νέες μελέτες και εξετάστηκαν διαφορετικές χαράξεις. Η παλιά υποδομή, ωστόσο, δεν μπορούσε πλέον να θεωρείται έτοιμη βάση για έναν σύγχρονο σιδηρόδρομο.
Σταδιακά το σχέδιο εντάχθηκε στη λογική της λεγόμενης «Σιδηροδρομικής Εγνατίας», που θα μπορούσε να συνδέσει την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Δυτική Μακεδονία με το υπόλοιπο σιδηροδρομικό δίκτυο.
Το 2022 το Περιφερειακό Συμβούλιο Θεσσαλίας ενέκρινε τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων για το τμήμα Καλαμπάκα–Δήμητρα Γρεβενών, μήκους περίπου 34 χιλιομέτρων, με πρόβλεψη για ηλεκτροκινούμενη γραμμή ταχυτήτων έως 160 χλμ./ώρα ή μεγαλύτερων όπου θα ήταν εφικτό.
Το νεότερο σχέδιο: Καλαμπάκα–Κοζάνη σε 40 λεπτά
Στο κυβερνητικό αναπτυξιακό σχέδιο για τη Δυτική Μακεδονία, που παρουσιάστηκε το 2023, προβλεπόταν νέα μονή σιδηροδρομική γραμμή μήκους 96 χιλιομέτρων, με εκτιμώμενο χρόνο ταξιδιού από την Καλαμπάκα στην Κοζάνη μόλις 40 λεπτά.
Το έργο, όμως, παρέμεινε σε επίπεδο προγραμματισμού μελετών.
Τον Ιανουάριο του 2024, στον στρατηγικό σχεδιασμό του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, η σύνδεση Καλαμπάκας–Κοζάνης εμφανιζόταν με ενδεικτικό κόστος 550 εκατομμυρίων ευρώ, ως έργο υπό διερεύνηση, ενταγμένο στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό με ορίζοντα έως το 2044.
Τον Μάιο του 2025 καταγράφηκε νέα κινητικότητα. Σε σύσκεψη της διοίκησης του ΟΣΕ με τον περιφερειάρχη Δυτικής Μακεδονίας Γιώργο Αμανατίδη παρουσιάστηκε, σε αρχικό στάδιο, χάραξη μέσω Καλαμπάκας, Μουργκανίου, Δήμητρας, Γρεβενών, Σιάτιστας και Κοζάνης, με προοπτική συνέχειας προς τη Βέροια.
Παράλληλα, ο ΟΣΕ είχε προετοιμάσει προεκτίμηση των αμοιβών για τις αναγκαίες μελέτες, προκειμένου να αναζητηθούν χρηματοδοτικοί πόροι.
Υπάρχει τελικά ελπίδα;
Η απάντηση είναι ότι το έργο δεν έχει εγκαταλειφθεί ως σχεδιασμός, αλλά απέχει ακόμη από την κατασκευή.
Μέχρι τον Οκτώβριο του 2026 δεν προκύπτει από τις διαθέσιμες επίσημες ανακοινώσεις εξασφαλισμένη χρηματοδότηση κατασκευής, δημοπράτηση ή δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης για τη νέα σύνδεση Καλαμπάκας–Κοζάνης.
Αντίθετα, η χρηματοδότηση που ανακοινώθηκε τον Ιούνιο του 2026, ύψους 85,6 εκατομμυρίων ευρώ, αφορά την ηλεκτροκίνηση και τα συστήματα ασφαλείας της υφιστάμενης γραμμής Παλαιοφαρσάλου–Καλαμπάκας και όχι την επέκτασή της προς την Κοζάνη.
Για να ξαναμπεί το σχέδιο σε τροχιά υλοποίησης απαιτούνται επικαιροποιημένες μελέτες, τελική χάραξη, περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις, χρηματοδότηση και πολιτική απόφαση ένταξης του έργου στις πραγματικές κατασκευαστικές προτεραιότητες.
Η σύνδεση θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τις επιβατικές μετακινήσεις, τον τουρισμό των Μετεώρων, τις εμπορευματικές μεταφορές και την αναπτυξιακή προοπτική της Δυτικής Μακεδονίας.
Προς το παρόν, όμως, όλα αυτά παραμένουν δυνητικά οφέλη ενός έργου που δεν έχει δρομολογηθεί.
Σχεδόν έναν αιώνα μετά την έναρξη της κατασκευής του, το τρένο της Καλαμπάκας εξακολουθεί να περιμένει τις ράγες που θα το οδηγήσουν στην Κοζάνη. Και οι παλιές γέφυρες των Χασίων εξακολουθούν να θυμίζουν ένα ταξίδι που δεν έγινε ποτέ.
trikalavoice.gr
