Στα χαμηλά της ευρωπαϊκής κατάταξης η Δυτική Μακεδονία κάτω από το 50%

Οι πρόσφατες εκτιμήσεις της Eurostat για το 2024 επιβεβαιώνουν μια διαχρονική πραγματικότητα της ελληνικής οικονομίας: η συνολική ανάπτυξη δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ισόρροπη περιφερειακή ευημερία. Παρότι η Ελλάδα κατέγραψε ρυθμό ανάπτυξης 2,3%, υπερδιπλάσιο του μέσου όρου της Ευρωπαϊκή Ένωση (1%), οι αποκλίσεις μεταξύ των περιφερειών παραμένουν έντονες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ανησυχητικές.

Η εθνική εικόνα: Ανάπτυξη με άνιση κατανομή

Πέντε από τις δώδεκα ελληνικές περιφέρειες εμφανίζουν κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σε μονάδες αγοραστικής δύναμης) κάτω από το 50% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Στην πιο δυσμενή θέση βρίσκεται το Βόρειο Αιγαίο (42,1%), κατατάσσοντας την περιοχή μεταξύ των φτωχότερων της Ένωσης.

Κάτω από το όριο του 50% βρίσκονται επίσης:

• Ήπειρος (44,5%)

• Ανατολική Μακεδονία – Θράκη (44,6%)

• Δυτική Μακεδονία (48%)

• Δυτική Ελλάδα (48,9%)

Στον αντίποδα, η Αττική καταγράφει 95,5% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, πλησιάζοντας ουσιαστικά τη σύγκλιση με τον πυρήνα της Ένωσης. Ακολουθούν το Νότιο Αιγαίο (69,8%), η Στερεά Ελλάδα (59,9%), η Κρήτη (59,6%), η Πελοπόννησος (56,9%), η Κεντρική Μακεδονία (54,7%) και η Θεσσαλία (52,6%).

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια οικονομία «δύο ταχυτήτων»: από τη μία η μητροπολιτική και τουριστικά ενισχυμένη Ελλάδα, από την άλλη οι περιφέρειες που παλεύουν με διαρθρωτικές αδυναμίες.

Δυτική Μακεδονία: Στην καρδιά της πρόκλησης

Ιδιαίτερη σημασία έχει η περίπτωση της Δυτικής Μακεδονίας. Με κατά κεφαλήν ΑΕΠ στο 48% του μέσου ευρωπαϊκού όρου, η περιφέρεια βρίσκεται κάτω από το κρίσιμο όριο σύγκλισης, ενώ παρουσίασε και τη χαμηλότερη ετήσια αύξηση το 2024 (μόλις 0,2%).

Η Δυτική Μακεδονία αποτελεί μια ιδιαίτερη οικονομική περίπτωση για τρεις βασικούς λόγους:

1. Η μεταλιγνιτική μετάβαση

Η περιοχή υπήρξε για δεκαετίες ενεργειακός πυλώνας της χώρας, με επίκεντρο τη λιγνιτική παραγωγή. Η απολιγνιτοποίηση, αν και περιβαλλοντικά αναγκαία, δημιούργησε ένα σοβαρό αναπτυξιακό κενό. Η απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας, η συρρίκνωση της τοπικής κατανάλωσης και η αποδυνάμωση του παραγωγικού ιστού επηρέασαν σημαντικά το περιφερειακό ΑΕΠ.

2. Δημογραφική συρρίκνωση

Η περιφέρεια αντιμετωπίζει έντονη πληθυσμιακή μείωση και γήρανση. Η φυγή νέων προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό στερεί από την περιοχή ανθρώπινο κεφάλαιο, καινοτομία και παραγωγικό δυναμισμό.

3. Περιορισμένη διαφοροποίηση παραγωγής

Παρά τις προσπάθειες ενίσχυσης της αγροδιατροφής, των ΑΠΕ και της βιομηχανίας, η παραγωγική βάση παραμένει στενή. Η μετάβαση σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο δεν έχει ακόμη αποδώσει σε βαθμό που να αναπληρώνει τις απώλειες της ενεργειακής περιόδου.

Η σύγκριση με την Ευρώπη

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι χαμηλότερες επιδόσεις καταγράφονται στη Μαγιότ (30,1%) και στη Γουϊάνα (40,8%) της Γαλλίας, καθώς και στη βουλγαρική περιφέρεια Σεβεροζαπάντεν (41,7%). Το γεγονός ότι το Βόρειο Αιγαίο και άλλες ελληνικές περιφέρειες βρίσκονται κοντά σε αυτές τις θέσεις δείχνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει θύλακες σοβαρής υστέρησης.

Αντίθετα, περιφέρειες όπως η Ανατολική και Κεντρική Ιρλανδία (268,3%), το Λουξεμβούργο (244,6%) και η Νότια Ιρλανδία (216,6%) καταγράφουν εντυπωσιακά υψηλές επιδόσεις, καταδεικνύοντας το χάσμα ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας στο εσωτερικό της Ένωσης.

Θετικά σημάδια, αλλά όχι επαρκή

Το 2024 καμία ελληνική περιφέρεια δεν παρουσίασε μείωση στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της. Η Στερεά Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση (5,5%), ενώ Ανατολική Μακεδονία – Θράκη, Θεσσαλία, Ήπειρος και Κεντρική Μακεδονία κινήθηκαν επίσης ανοδικά.

Ωστόσο, στην περίπτωση της Δυτικής Μακεδονίας, η οριακή άνοδος 0,2% δείχνει στασιμότητα. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά και εθνικά χρηματοδοτικά εργαλεία για τη δίκαιη μετάβαση, η μεταμόρφωση της τοπικής οικονομίας παραμένει αργή και εύθραυστη.

Τι απαιτείται για τη Δυτική Μακεδονία

Η πρόκληση για τη Δυτική Μακεδονία –και συνολικά για την Ελλάδα– είναι διπλή:

1. Επιτάχυνση επενδύσεων σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας (πράσινη ενέργεια, αποθήκευση ενέργειας, βιομηχανία τεχνολογίας).

2. Στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τοπικής επιχειρηματικότητας.

3. Κίνητρα για δημογραφική αναστροφή, με πολιτικές στέγασης, φορολογικές ελαφρύνσεις και ενίσχυση πανεπιστημιακών και ερευνητικών δομών.

4. Υποδομές διασύνδεσης, οδικές και ψηφιακές, που θα μειώσουν την περιφερειακή απομόνωση.

Η επιτυχία της μεταλιγνιτικής μετάβασης δεν αποτελεί μόνο τοπικό ζήτημα. Είναι εθνικό στοίχημα. Αν η Δυτική Μακεδονία καταφέρει να μετασχηματιστεί σε πρότυπο πράσινης και βιώσιμης ανάπτυξης, μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα περιφερειακής αναγέννησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Με πληροφορίες από την Ημερησία