Όταν η εικόνα νικά την ουσία

Ζούμε σε μια κοινωνία όπου η εικόνα συχνά μετρά περισσότερο από το περιεχόμενο. Η πολιτική, η ενημέρωση, ακόμη και η καθημερινότητά μας, οργανώνονται γύρω από το στιγμιαίο χειροκρότημα, τη φωτογραφία, το σύνθημα και την ανάρτηση που θα προκαλέσει εντύπωση. Δεν έχει τόση σημασία τι έγινε, όσο πώς παρουσιάστηκε. Δεν εξετάζουμε αν μια απόφαση λύνει πραγματικά ένα πρόβλημα, αλλά αν συνοδεύτηκε από κάμερες, δηλώσεις και εντυπωσιακούς τίτλους.

Μέσα σε αυτή τη διαρκή παράσταση, η ουσία υποχωρεί. Οι αριθμοί μένουν ανεξέλεγκτοι, οι δεσμεύσεις χωρίς χρονοδιάγραμμα και οι εξαγγελίες χωρίς απολογισμό. Η κοινωνία καλείται να καταναλώσει εικόνες επιτυχίας, ενώ τα πραγματικά προβλήματα —η ακρίβεια, η ανεργία, η ερήμωση της περιφέρειας, η κατάσταση της υγείας και της παιδείας— απαιτούν επίμονη, συστηματική δουλειά. Όμως η δουλειά δεν είναι πάντα θεαματική. Δεν χωρά εύκολα σε ένα σύντομο βίντεο ούτε εξασφαλίζει άμεσα «μου αρέσει».

Ευθύνη δεν έχουν μόνο όσοι παράγουν το θέαμα. Έχουμε και εμείς, όταν αρκούμαστε στον τίτλο, δεν διαβάζουμε, δεν ελέγχουμε και δεν απαιτούμε αποδείξεις. Η δημοκρατία αποδυναμώνεται όταν ο πολίτης μετατρέπεται σε θεατή και η δημόσια λογοδοσία σε επικοινωνιακή σκηνοθεσία.

Η επιστροφή στην ουσία αρχίζει από απλά ερωτήματα: Ποιος αποφάσισε; Πόσο κόστισε; Ποιος ωφελήθηκε; Πότε θα ολοκληρωθεί; Ποιο αποτέλεσμα μετρήθηκε; Όσο επιμένουμε σε αυτές τις απαντήσεις, τόσο δυσκολότερα θα μας κυβερνούν οι εντυπώσεις. Γιατί μια κοινωνία ωριμάζει όχι όταν θαυμάζει περισσότερο, αλλά όταν κρίνει καλύτερα.

Η αλλαγή δεν απαιτεί μεγάλα λόγια. Απαιτεί ενημερωμένους πολίτες, ανεξάρτητη δημοσιογραφία, διαφανείς θεσμούς και καθημερινή απαίτηση για έργα που αντέχουν πέρα από τα φώτα και τις εντυπώσεις της ημέρας.

Ευθύμιος Τσακνάκης