Δυτική Μακεδονία: Ακυρώνονται έργα ΑΠΕ λόγω δικτύου
Η περιοχή της απολιγνιτοποίησης καταγράφει τη μεγαλύτερη αναλογία ακυρωμένων έργων ενεργειακών κοινοτήτων στην Ελλάδα, με βασική αιτία την έλλειψη διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου.
Η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ενεργειακής μετάβασης της χώρας, καθώς αποτελεί την περιοχή που καλείται να αντικαταστήσει τη λιγνιτική παραγωγή με νέες επενδύσεις στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Παρά τις σημαντικές χρηματοδοτήσεις μέσω του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και το έντονο ενδιαφέρον από επιχειρήσεις, ενεργειακές κοινότητες, αγρότες και τοπικούς φορείς, η πραγματικότητα δείχνει ότι η ανάπτυξη των έργων συναντά ένα σοβαρό εμπόδιο: την έλλειψη διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου στο δίκτυο.
Τα στοιχεία της τελευταίας μελέτης του Green Tank για τις ενεργειακές κοινότητες και την αυτοπαραγωγή αποτυπώνουν με σαφήνεια το πρόβλημα. Η Δυτική Μακεδονία εμφανίζει σήμερα τη μεγαλύτερη αναλογία ακυρωμένων έργων σε σχέση με εκείνα που έχουν τεθεί σε λειτουργία, γεγονός που δημιουργεί έντονο προβληματισμό για την πορεία της ενεργειακής μετάβασης στην περιοχή.
Στην Περιφέρεια λειτουργούν σήμερα 281 ενεργειακές κοινότητες, ενώ έχουν κατατεθεί συνολικά 793 αιτήσεις για έργα συνολικής ισχύος 625,1 MW. Από αυτές, οι 759 αφορούν εμπορικά έργα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ μόλις 34 αιτήσεις, συνολικής ισχύος 19,8 MW, σχετίζονται με έργα αυτοπαραγωγής, δηλαδή εγκαταστάσεις που προορίζονται να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες των ίδιων των καταναλωτών.
Παρά το έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον, μόνο 110,6 MW έχουν μέχρι σήμερα ηλεκτριστεί και τεθεί σε λειτουργία. Αντίθετα, έργα συνολικής ισχύος 410,2 MW έχουν ακυρωθεί, καταγράφοντας μία από τις μεγαλύτερες απώλειες επενδύσεων πανελλαδικά.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι σχεδόν το 90% των έργων που ακυρώθηκαν είχαν προηγουμένως λάβει γνωστοποίηση αδυναμίας σύνδεσης από τον αρμόδιο διαχειριστή. Με άλλα λόγια, οι επενδυτές δεν εγκατέλειψαν τα σχέδιά τους λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος ή χρηματοδότησης, αλλά επειδή το ηλεκτρικό δίκτυο δεν μπορούσε να υποστηρίξει νέες συνδέσεις.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για τη Δυτική Μακεδονία, καθώς η περιοχή αποτελεί το επίκεντρο της απολιγνιτοποίησης. Η σταδιακή παύση των λιγνιτικών μονάδων συνοδεύτηκε από την προσδοκία ότι οι επενδύσεις στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας θα δημιουργούσαν νέες θέσεις εργασίας και θα αποτελούσαν τον βασικό πυλώνα του νέου παραγωγικού μοντέλου της περιοχής. Ωστόσο, η αδυναμία σύνδεσης πολλών έργων στο ηλεκτρικό σύστημα δημιουργεί καθυστερήσεις και αβεβαιότητα για την υλοποίηση αυτού του σχεδιασμού.
Η εικόνα δεν αφορά μόνο τα έργα που έχουν ακυρωθεί. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, στη Δυτική Μακεδονία παραμένουν σε εκκρεμότητα 142 έργα χαμηλής και μέσης τάσης συνολικής ισχύος 103,4 MW, εκ των οποίων τα 79 διαθέτουν ήδη σύμβαση σύνδεσης. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι εξακολουθεί να υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για νέες επενδύσεις, όμως η πορεία τους θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την επέκταση και την αναβάθμιση των ηλεκτρικών υποδομών.
Παράλληλα, η μελέτη αναδεικνύει μία ακόμη σημαντική αλλαγή. Ο θεσμός των ενεργειακών κοινοτήτων, που δημιουργήθηκε για να δώσει τη δυνατότητα σε πολίτες, αγρότες, δήμους και μικρές επιχειρήσεις να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος μέσω της αυτοπαραγωγής, έχει μεταβληθεί σταδιακά σε εργαλείο εμπορικών επενδύσεων. Σε πανελλαδικό επίπεδο, μόλις το 4,4% της εγκατεστημένης ισχύος των ενεργειακών κοινοτήτων αφορά πραγματική αυτοπαραγωγή, ενώ η συντριπτική πλειονότητα των έργων παράγει ηλεκτρική ενέργεια που διοχετεύεται προς πώληση στο δίκτυο.
Ταυτόχρονα, επιβράδυνση παρουσιάζει και η ανάπτυξη της αυτοπαραγωγής μέσω του νέου συστήματος net billing, καθώς η μετάβαση από το προηγούμενο καθεστώς του net metering εξελίσσεται πιο αργά από τις αρχικές εκτιμήσεις. Το διαθέσιμο περιθώριο ηλεκτρικού χώρου για έργα αυτοπαραγωγής πλησιάζει επίσης στα όριά του, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετες ανησυχίες για τις μελλοντικές δυνατότητες ανάπτυξης.
Η περίπτωση της Δυτικής Μακεδονίας αναδεικνύει ότι η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των φωτοβολταϊκών πάρκων ή το ύψος των επενδύσεων που ανακοινώνονται. Εξίσου καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσουν οι υποδομές μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και η δημιουργία νέου διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου.
Για μια περιοχή που καλείται να διαμορφώσει το νέο ενεργειακό της μοντέλο μετά την απολιγνιτοποίηση, η αναβάθμιση του δικτύου αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση. Διαφορετικά, ο κίνδυνος είναι σημαντικές επενδύσεις να παραμένουν ανεκμετάλλευτες, στερώντας από τη Δυτική Μακεδονία πολύτιμες θέσεις εργασίας, εισόδημα και αναπτυξιακές προοπτικές σε μια περίοδο κατά την οποία η περιοχή αναζητά τη νέα της οικονομική ταυτότητα.
Αγγελική Βερόγκου
