Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Π.Ε. Κοζάνης :Απολογισμός επιμορφωτικών ημερίδων για την ενδοσχολική βία και τον εκφοβισμό κατά των εκπαιδευτικών

Με ιδιαίτερη επιτυχία ολοκληρώθηκε ο κύκλος τεσσάρων επιμορφωτικών ημερίδων που διοργάνωσε η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κοζάνης στα Σέρβια στις 15/06/2026, στην Κοζάνη στις 18/06/2026, στην Πτολεμαΐδα στις 19/06/2026 και στη Σιάτιστα στις 24/06/2026, με θέμα την ενδοσχολική βία και τον σχολικό εκφοβισμό, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση σε μια διάσταση του φαινομένου που μέχρι σήμερα παραμένει λιγότερο ορατή: τη βία που μπορεί να ασκηθεί εις βάρος των εκπαιδευτικών.

Στόχος των ημερίδων ήταν η ενημέρωση και η επιμόρφωση των Συμβούλων Εκπαίδευσης, των Διευθυντών/ντριων σχολικών μονάδων, των Συμβούλων Σχολικής Ζωής και των εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης σχετικά με τις σύγχρονες μορφές του φαινομένου, το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στους εκπαιδευτικούς και στις σχολικές κοινότητες, αλλά και τις δυνατότητες πρόληψης και αποτελεσματικής διαχείρισης περιστατικών τέτοιας μορφής σχολικής βίας.

Εισηγήτριες των ημερίδων ήταν η Διευθύντρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κοζάνης, Δρ Βόντσα Βασιλική, η Σύμβουλος Εκπαίδευσης Δρ Παπακώστα Αγνή, η ψυχολόγος κ. Ανθή Μαλούτα και η κοινωνική λειτουργός κ. Ευθυμία Μανακίτσα, οι οποίες συγκροτούν την τετραμελή Ομάδα Δράσης για την Αντιμετώπιση της Ενδοσχολικής Βίας και του Σχολικού Εκφοβισμού της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κοζάνης.

Οι ημερίδες ανέδειξαν την ανάγκη διεύρυνσης της συζήτησης γύρω από την ενδοσχολική βία, επισημαίνοντας ότι η προστασία της σχολικής κοινότητας προϋποθέτει την προστασία όλων των μελών της, συμπεριλαμβανομένων των εκπαιδευτικών. Παράλληλα, δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στην καλλιέργεια ενός ασφαλούς σχολικού περιβάλλοντος, βασισμένου στον αμοιβαίο σεβασμό, στη συνεργασία και στην έγκαιρη παρέμβαση, ενώ αναδείχθηκε η σημασία της αξιοποίησης των θεσμικών εργαλείων που διαθέτει η εκπαιδευτική κοινότητα.

Στην εναρκτήρια εισήγησή της, η Διευθύντρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κοζάνης, Δρ Βασιλική Βόντσα, ανέδειξε μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά ιδιαίτερα σημαντική διάσταση της ενδοσχολικής βίας: τον σχολικό εκφοβισμό κατά των εκπαιδευτικών. Αρχικά, παρουσίασε τον ορισμό του φαινομένου, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για συστηματική, επαναλαμβανόμενη και σκόπιμη άσκηση ψυχολογικής, λεκτικής, κοινωνικής, επαγγελματικής ή ακόμη και σωματικής βίας, η οποία αποσκοπεί στην υποτίμηση, την απαξίωση και την ηθική ή επαγγελματική εξουθένωση του εκπαιδευτικού. Τόνισε ότι ο εκφοβισμός δεν αποτελεί μια απλή διαφωνία ή μεμονωμένη σύγκρουση, αλλά μια διαρκή διαδικασία που διαταράσσει το παιδαγωγικό κλίμα και επηρεάζει αρνητικά τόσο την ψυχική υγεία των εκπαιδευτικών όσο και την εύρυθμη λειτουργία του σχολείου.

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στο ισχύον νομικό πλαίσιο που προστατεύει την αξιοπρέπεια και την προσωπικότητα των εκπαιδευτικών, παρουσιάζοντας τις συνταγματικές διατάξεις που κατοχυρώνουν τον σεβασμό της ανθρώπινης αξίας και της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, τις προβλέψεις του Δημοσιοϋπαλληλικού Κώδικα, καθώς και τις διατάξεις του Ν. 4808/2021, ο οποίος ενσωμάτωσε στην ελληνική νομοθεσία τις αρχές της Σύμβασης 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης στον χώρο εργασίας.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις διαφορετικές μορφές που μπορεί να λάβει ο εκφοβισμός κατά των εκπαιδευτικών. Όπως επισημάνθηκε, οι επιθετικές συμπεριφορές δεν προέρχονται αποκλειστικά από μαθητές ή ομάδες μαθητών, αλλά ενδέχεται να εκδηλωθούν και από γονείς, συναδέλφους, διοικητικά στελέχη ή ακόμη και μέσω του διαδικτύου. Παρουσιάστηκαν χαρακτηριστικές μορφές λεκτικής, ψυχολογικής, κοινωνικής και επαγγελματικής βίας, όπως οι προσβολές, η δημόσια απαξίωση, οι απειλές, οι ψευδείς καταγγελίες, η ψηφιακή παρενόχληση και η συστηματική υπονόμευση του εκπαιδευτικού έργου.

Η εισήγηση πλαισιώθηκε από χαρακτηριστικές μελέτες περίπτωσης που αφορούσαν περιστατικά εκφοβισμού εκπαιδευτικών από μαθητές και μαθήτριες, οργανωμένες πιέσεις γονέων σχετικά με την αξιολόγηση μαθητών/τριων, καθώς και περιστατικά υπηρεσιακής πίεσης ή άνισης μεταχείρισης στο σχολικό περιβάλλον. Μέσα από τα παραδείγματα αυτά αναδείχθηκαν οι πολλαπλές εκφάνσεις του φαινομένου και οι συνέπειές του στην επαγγελματική και ψυχική ανθεκτικότητα των εκπαιδευτικών αλλά και στη συνοχή και στην αποτελεσματικότητα των σχολικών κοινοτήτων.

Ολοκληρώνοντας, η Δρ Βόντσα παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πρόληψης και αντιμετώπισης, δίνοντας έμφαση στην άμεση καταγραφή των περιστατικών, στην έγκαιρη ενημέρωση της Διεύθυνσης της σχολικής μονάδας, στην ενεργοποίηση του Συλλόγου Διδασκόντων, στην αξιοποίηση των προβλεπόμενων παιδαγωγικών και διοικητικών διαδικασιών, στην παροχή ψυχολογικής και θεσμικής υποστήριξης προς τους εκπαιδευτικούς, καθώς και στην καλλιέργεια μιας σχολικής κουλτούρας συνεργασίας, σεβασμού και μηδενικής ανοχής απέναντι σε κάθε μορφή βίας. Όπως υπογράμμισε, η διασφάλιση ενός ασφαλούς σχολείου προϋποθέτει την προστασία τόσο των μαθητών όσο και των εκπαιδευτικών, καθώς μόνο μέσα σε ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, αμοιβαίου σεβασμού και θεσμικής υποστήριξης μπορεί να επιτελεστεί αποτελεσματικά το παιδαγωγικό έργο.

Στη συνέχεια, η Σύμβουλος Εκπαίδευσης Δρ Αγνή Παπακώστα προσέγγισε το ζήτημα της ενδοσχολικής βίας μέσα από την οπτική της ψυχικής ανθεκτικότητας των εκπαιδευτικών, αναδεικνύοντας ότι η διασφάλιση της ψυχικής τους ευημερίας αποτελεί βασική προϋπόθεση τόσο για την ποιότητα όσο και για τη βιωσιμότητα του εκπαιδευτικού έργου. Όπως επισήμανε, η ψυχική ανθεκτικότητα των εκπαιδευτικών αποτελεί βασική προϋπόθεση της ποιότητας και της βιωσιμότητας της εκπαίδευσης, αναδεικνύοντας ότι η ευαλωτότητα δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά εγγενές χαρακτηριστικό του εκπαιδευτικού επαγγέλματος. Οι εκπαιδευτικοί λειτουργούν σε περιβάλλον υψηλών απαιτήσεων, αβεβαιότητας και συνεχών μεταβολών, ενώ η επαγγελματική τους ευαλωτότητα ενισχύεται από οργανωσιακούς παράγοντες, όπως η έλλειψη συνεργασίας, εμπιστοσύνης, συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων και υποστηρικτικών δομών.

Η σύγχρονη βιβλιογραφία αντιμετωπίζει την ανθεκτικότητα όχι ως σταθερό ατομικό γνώρισμα, αλλά ως δυναμική διαδικασία που διαμορφώνεται από την αλληλεπίδραση προσωπικών, διαπροσωπικών και οργανωσιακών παραγόντων. Καθοριστική θεωρείται η συμβολή του σχολικού περιβάλλοντος μέσω της οργανωσιακής εμπιστοσύνης, της δικαιοσύνης, της συλλογικής αποτελεσματικότητας και των επαγγελματικών κοινοτήτων μάθησης.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του/της Συμβούλου Εκπαίδευσης αναδεικνύεται στρατηγικός. Ο/η Σύμβουλος δεν περιορίζεται στην παροχή παιδαγωγικών οδηγιών, αλλά λειτουργεί ως παράγοντας επαγγελματικής ανάπτυξης, οργανωσιακής μάθησης και ενδυνάμωσης. Υποστηρίζει τους εκπαιδευτικούς ατομικά μέσω ανατροφοδότησης, αναστοχασμού και ενίσχυσης της αυτοαποτελεσματικότητας, συλλογικά μέσω της ανάπτυξης δικτύων συνεργασίας και κοινοτήτων μάθησης και οργανωσιακά μέσω της καλλιέργειας κουλτούρας εμπιστοσύνης, συμμετοχής και αποτελεσματικής διαχείρισης της αλλαγής.

Η θεωρητική αυτή προσέγγιση εμπλουτίστηκε με την παρουσίαση τριών χαρακτηριστικών μελετών περίπτωσης, μέσα από τις οποίες αναδείχθηκε ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν αναπτύσσεται απομονωμένα, αλλά οικοδομείται μέσα από τη συνεργασία, τη θεσμική και επαγγελματική υποστήριξη, την ανταλλαγή εμπειριών και τη συλλογική μάθηση. Τα παραδείγματα κατέδειξαν ότι η ύπαρξη ενός υποστηρικτικού σχολικού περιβάλλοντος μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά απέναντι στις πιέσεις και στις μορφές βίας που συχνά αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί, ενισχύοντας παράλληλα την επαγγελματική τους ταυτότητα και την αποτελεσματικότητά τους.

Ολοκληρώνοντας την εισήγησή της, η Δρ Παπακώστα υπογράμμισε ότι η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των εκπαιδευτικών δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αποκλειστικά προσωπική ευθύνη του κάθε εκπαιδευτικού. Αντίθετα, αποτελεί ένα σύνθετο παιδαγωγικό και οργανωσιακό διακύβευμα, το οποίο απαιτεί συστηματικές παρεμβάσεις σε επίπεδο εκπαιδευτικής πολιτικής, σχολικής ηγεσίας και επαγγελματικής υποστήριξης. Όπως χαρακτηριστικά επισήμανε, μόνο σχολικές κοινότητες που μαθαίνουν συλλογικά, προσαρμόζονται δημιουργικά στις προκλήσεις και καλλιεργούν σχέσεις εμπιστοσύνης και συνεργασίας μπορούν να στηρίξουν ουσιαστικά τους εκπαιδευτικούς και να διαμορφώσουν ένα ασφαλές, δημοκρατικό και ποιοτικό σχολικό περιβάλλον προς όφελος όλων των μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Ιδιαίτερα δημιουργικό και ουσιαστικό ήταν το βιωματικό μέρος των ημερίδων, το οποίο ακολούθησε τις εισηγήσεις και συντόνισαν από το ΚΕΔΑΣΥ Κοζάνης η ψυχολόγος Ανθή Μαλούτα και η κοινωνική λειτουργός Ευθυμία Μανακίτσα. Μέσα από την επεξεργασία ρεαλιστικών μελετών περίπτωσης, οι συμμετέχοντες/ουσες εργάστηκαν συλλογικά, αντάλλαξαν εμπειρίες από τη σχολική καθημερινότητα και κλήθηκαν να αναλύσουν περιστατικά ενδοσχολικής βίας με θύματα εκπαιδευτικούς, διερευνώντας τόσο τα αίτια όσο και τις ενδεδειγμένες παιδαγωγικές, ψυχοκοινωνικές και διοικητικές παρεμβάσεις. Η βιωματική αυτή διαδικασία ανέδειξε τον πλούτο των εμπειριών των στελεχών της εκπαίδευσης και οδήγησε, μέσα από τον γόνιμο διάλογο και τη συνεργασία, στη διαμόρφωση κοινών συμπερασμάτων και προτεινόμενων τρόπων αντιμετώπισης ανάλογων περιστατικών.

Στο τέλος των εργαστηρίων, στους εκπροσώπους όλων των σχολικών μονάδων διανεμήθηκε ένας πρακτικός οδηγός, ο οποίος περιλαμβάνει, με απλό και λειτουργικό τρόπο, τα βασικά βήματα που μπορούν να ακολουθήσουν οι εκπαιδευτικοί και οι διοικήσεις των σχολείων σε περίπτωση εκδήλωσης περιστατικών εκφοβισμού ή άλλων μορφών βίας κατά εκπαιδευτικών.

Η ενεργός συμμετοχή των εκπαιδευτικών, το υψηλό επίπεδο του επιστημονικού διαλόγου και η ουσιαστική ανταλλαγή εμπειριών επιβεβαίωσαν την αναγκαιότητα διοργάνωσης αντίστοιχων επιμορφωτικών δράσεων. Οι συμμετέχοντες/ουσες αποχώρησαν ιδιαίτερα ικανοποιημένοι/ες, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι οι ημερίδες όχι μόνο ανέδειξαν μια κρίσιμη αλλά συχνά υποτιμημένη διάσταση της ενδοσχολικής βίας, αλλά τους/τις εφοδίασαν με πολύτιμες γνώσεις, πρακτικά εργαλεία και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση για την αποτελεσματική διαχείριση σύνθετων περιστατικών στο σχολικό περιβάλλον.

Η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κοζάνης επιβεβαίωσε, μέσα από τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία, τη σταθερή της δέσμευση για τη διαμόρφωση ενός ασφαλούς, δημοκρατικού και υποστηρικτικού σχολείου, όπου προστατεύονται ισότιμα η αξιοπρέπεια, η ψυχική υγεία και ο παιδαγωγικός ρόλος όλων των μελών της σχολικής κοινότητας.